Inleiding Projecten | Publicaties
Resultaten Adaptatie projecten tot nu toe
Voorspellingen van veranderingen in zeldzame soorten - A01
Het doel van A01 was om voorspellingen te doen over effecten van klimaatverandering op de ruimtelijke verdeling van vegetatie van ecosystemen in NL. Er is een nieuw type vegetatiemodel, de PROBE benadering, ontwikkeld. De PROBE benadering is toegepast in combinatie met het NHI en gedraaid voor twee klimaatscenario's. Hieruit kwamen kaarten met een potentieel aantal Rode lijst-soorten. Locaties met grote daling zijn kwetsbaar. Lees meer.
contact | publicaties | factsheet
Adaptatie van de Ecologische Hoofd Structuur – A02
Dit project heeft onderzoek gedaan naar de impact van klimaatveran-dering op biodiversiteit, richtend op versnippering. Dat vertraagt of blokkeert het kolonisatieproces, wat nodig is voor het volgen van door klimaatverandering verschuivende klimaatzones. Verder blijkt dat soorteigenschappen een goede indicator zijn om de gevoeligheid van soorten voor klimaatverandering te voorspellen. Er zijn ook diverse adaptatiestrategieën ontwikkeld. Lees meer en download de synthese.contact | publicaties | factsheet | Klimaat Response Databank
consequenties voor toekomstige ruimtelijke planning - A06Er is binnen A06 een uitgebreide meetinspanning gedaan op de Noordzee. Analyse van de meetresultaten laat zien wat de gevolgen zijn van klimaatverandering voor visserij en beschermde gebieden. De gevolgen van de directe klimaatveranderingen (wind, temp. en CO2 concentratie) zijn verandering in de samenstelling van zeewater en een verlaging in productiviteit van organismen op de zeebodem. Dit heeft gevolgen voor de productiviteit van o.a. commerciële vissoorten.
Developing Adaptive Capacity to Extreme events in the Rhine
basin (ACER) - A07
Doel van het ACER project was om de gevolgen van klimaatverandering en adaptatiestrategieën te onderzoeken voor het hele Rijnstroomgebied, zowel grensoverschrijdend als regionaal. ACER gebruikt een scenario-analyse om effecten en oplossing te analyseren en vergelijken. Aan de basis van deze scenario aanpak staat een internationale groep van belanghebbenden en waterbeheerders uit verschillende bestuurslagen in het Rijnstroomgebied. Lees een van de artikelen of het eindrapport.
contact | publicaties | factsheet
Climate change impacts on inland transport systems - A08A08 heeft onderzoek gedaan naar klimaatverandering en de transport-sector. Er zijn meerdere proefschriften (Sabir, Demirel) en artikelen op-geleverd. Het blijkt dat (1) door veranderende bevaarbaarheid van de waterwegen transportprijzen zullen stijgen, (2) m.b.t. passagiers-vervoer de forensen en zakelijk vervoer het minste getroffen zullen worden, (3) de reistijd onder invloed van extremere weersomstandig-heden zal toenemen en (4) dat klimaat de modaliteitkeuze voor alle typen reizen beïnvloedt.
contact | publicaties | factsheet
Financiële arrangementen voor rampschade bij
klimaatverandering - A09
In dit project worden adaptatie strategieën ontwikkeld en geëvalueerd, die gebaseerd zijn op verzekering tegen het risico en de schade door extreem weer in Nederland. Onderzocht wordt hoe zulke strategieën complementair aan maatregelen in het waterbeheer gemaakt kunnen worden. De studie Aandacht voor Veiligheid maakte een belangrijk onderdeel uit van het A09 project.
contact | publicaties | factsheet
Proeftuinen Project (Hotspots) - A10a
Het doel van dit project is om praktijk cases uit te werken waarbij klimaat, adaptatie en ruimtegebruik een hoofdrol spelen. De consortia ontwikkelen adaptatiestrategieën voor de proeftuinen die op de langere termijn tot implementatie van de ontwikkelde visies moet leiden. Dit project is inmiddels succesvol afgerond; de Hotspotbenadering
wordt toegepast binnen KvR en KvK. Deze benadering geniet inmiddels internationale bekendheid.
Routeplanner Rapporten 2010-2050 - A11
Dit adaptatieproject heeft, i.s.m. andere KvR projecten bijgedragen
aan de Routeplanner (de wetenschappelijke tak van het ARK). De belangrijkste conclusie van de Routeplanner is dat klimaatverandering grote schade kan toebrengen aan Nederland. Ons land moet klimaat-bestendiger worden gemaakt en men moet snel beginnen met ervaring opdoen met geïntegreerde benaderingen, omdat veel adaptatieopties bestuurlijk complex zijn.
contact | publicaties | factsheet
Definitiestudie landbouw - A12
In A12 is middels een deskstudie een verkenning uitgevoerd naar de impact van markt- en klimaatverandering op de landbouw in Europa tot 2050. Dit is onder twee klimaat-marktscenario’s uitgezocht voor aardappel- en graanteelt en melkproductie. Er is gebleken dat de landbouw in de regio Noord-Nederland zich kan handhaven bij veranderende markt en toename in temperatuur en CO2. Deze eerste fase is opgevolgd in project A21. Download het eindrapport fase 1.
contact | publicaties | factsheet
Dit project heeft een Discussie Ondersteunend Systeem (DOS) ontwikkeld waarmee bestendigheid van het veiligheidsbeleid voor de komende 15-20 jaar geanalyseerd kan worden tegen veranderingen op de lange termijn (50-100 jaar), zoals klimaat, bodemdaling, ruimte-gebruik en bestuurlijke veranderingen. De methoden zijn inzichtelijk gemaakt door ze te gebruiken in een prototype DOS (oplevering i.s.m. het expertise netwerk Waterveiligheid). Verder heeft A13 ook bijgedragen aan het rapport van de Commissie Veerman.
Effecten van klimaatverandering zullen zich in deze hotspot onder andere manifesteren in perioden van langdurige droogte met als gevolg een kwalitatief watertekort (verzilting). Met behulp van de KNMI'06 scenario's is geprobeerd deze effecten in kaart te brengen. Voor de huidige ontwikkelingen is het advies: Maak gebruik van het reliëf in de polder en probeer zetting te voorkomen. Bekijk de publicaties of lees verder.
contact | publicaties | factsheet
Tilburg doet al veel aan CO2 reductie, maar het besef dringt door datook maatregelen nodig zijn om geen last te krijgen van de effecten klimaatverandering. Want ook de regio Tilburg, 14 meter boven NAP, krijgt te maken met klimaatverandering. Er is onderzocht hoe Tilburg klimaatneutraal gemaakt kan worden, welke gevolgen klimaatveran-dering heeft in 2050 en welke organisatievorm het beste past bij het klimaatpogramma. Lees een persbericht.
contact | publicaties | factsheet
Dialoogproject klimaat in de stad - A17
A17 zorgt voor dialoog over gevolgen van klimaatverandering in de stad door relevante partijen bij elkaar te brengen in expert meetings. In enkele gemeenten is vervolgens gestart met adaptatieprojecten. Enkele daarvan worden in de tweede fase van het project verder uitgewerkt.
In de laatste fase (2010) wordt de opgedane kennis beschreven in vier wetenschappelijke artikelen. Daarnaast wordt een inspiratieboek over klimaatadaptatie in de stad ontwikkeld. Lees verder en Symposium.
contact | publicaties | factsheet
Hotspot Groningen - A18
Dit project is er op gericht om de verworven kennis toe te passen in
de ruimtelijke planning op provinciaal schaalniveau. Het project is eind 2009 succesvol afgerond. Op de thema's waterhuishouding, de kustverdediging, natuur, landbouw en energie zijn de meest optimale aanpassingsstrategieën onderzocht. Twee scenario's, getiteld 'opgeven' en 'volhouden' geven de uiterste bandbreedte weer hoe een klimaatbestendige toekomst er uit zou kunnen zien.
contact | publicaties | factsheet
Klimaat en Landbouw in Noord Nederland - A21
Extremen in weersomstandigheden zijn in fase 2 van het onderzoek beschouwd (zie A12 voor fase 1) voor vijftien verschillende gewassen
in de huidige situatie, 2040 en 2100. Het resultaat licht de weersextre-men uit die schadelijk zijn en frequenter op gaan treden. In fase 3 is voor verschillende deelgebieden de landbouwkundige situatie nader be-schouwd. In adaptatieateliers zijn de uitkomsten van het onderzoek op tafel gelegd en met stakeholders bediscussieerd. Lees meer.
contact | publicaties | eindrapport fase 2
De Hotspot Rijnenburg heeft kennis op het gebied van klimaatadaptatie en –mitigatie gebundeld voor het ontwikkelen van de woonwijk Rijnenburg. De visie die ontstaan is tijdens de charrette is ruimtelijk doorvertaald en ondertekend door het bestuur van Rijnenburg. Vervolgens zijn de bouwstenen die in de charrette bedacht zijn verder uitgewerkt en zijn de succes- en faalfactoren van de kennisdoorwerking bepaald. contact | publicaties | projectbeschrijving
Stand van zaken 2009
De Natuurprojecten A1 en A2 zijn gestart met de integratie van de resultaten. In de loop van 2009 zijn de nationale simulatiekaarten aangeleverd aan de andere partijen (PBL en IC3). A2 heeft in februari een stakeholderbijeenkomst gehad in het studiegebied Oost-Achterhoek. In het onderzoek is verkend hoe het agrarisch cultuurlandschap beter migreerbaar te maken is voor soorten die moeten uitwijken naar andere gebieden en hoe landgebruik zo aan te passen is dat weersfluctuaties minder negatieve gevolgen hebben. De eerste AIO uit A1, Ruud Bartholomeus, is succesvol gepromoveerd, de 5 andere AiO's in A1 en A2 zijn goed op weg. Uit de eerste analyse van het onderzoek van Marleen Cobben naar klimaatverandering en genetische diversiteit blijkt dat bij een aanpassing van 2 kilometer per jaar (dit betekent dat een soort ieder jaar 2 kilometer moet opschuiven om zijn favoriete plekje bij te houden) de specht na 500 jaar tweederde van zijn genetische diversiteit kan kwijtraken.In de context van ACER (project A7) en het CS thema wordt gewerkt aan klimaatscenario's voor het stroomgebied van de Rijn. ACER is een projectoverstijgend project met veel partners, waarin het hele stroomgebied van de Rijn onder de loep wordt genomen: hoe kunnen we ons aanpassen aan klimaatverandering? De nadruk ligt op hoogwater en overstromingsrisico‟s. ACER maakt het mogelijk om maatregelen van bijvoorbeeld gemeenten in het stroomgebied door te rekenen en te bepalen of deze zinvol zijn. Resultaten uit het project zijn gebruikt in de discussie over het Rijn Actie Plan en door de Delta Commissie. Olaf Jonkeren, promovendus in project A08 (Gevolgen van klimaatverandering voor de transportsector) heeft in 2009 succesvol zijn proefschrift verdedigd. Olaf heeft de waterstanden gekoppeld aan transportprijzen. In het W+ scenario levert dit grote problemen op voor het goederenvervoer over water; lage waterstanden maken dit vervoer onmogelijk.
De vraag die in project A9 centraal staat is: hoe kan schade door klimaatverandering op lange termijn verzekerd worden? Er zijn veel onzekerheden en er wordt door verzekeraars voornamelijk naar mogelijke gevolgen gekeken. In 2009 is gerekend aan schadeprojecties en onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van private adaptatie maatregelen (huishoudens). Schade en overschrijdingskansen van overstromingen zijn gevat in probability curves. Daarnaast zijn ook andere schadeprojecties gemaakt, bijvoorbeeld voor de landbouw, gebouwen en gewassen. Schatting; tot 2050 neemt kans op hagelschade met 25-50% toe. Op het gebied van preventiemaatregelen is berekend dat een half miljard tot 2.8 miljard bespaard kan worden door op huishoudenniveau een aantal maatregelen te treffen, zoals het aanschaffen van zandzakken. A17 (Dialoogproject Klimaat in de stad) heeft in 2009 de eerste fase van het project afgerond. De tweede fase van het project, de vervolg (ontwerp) fase in een viertal steden uit de eerste fase, is van start gegaan en wordt in oktober afgerond met een symposium waar de projectresultaten worden gepresenteerd. A17 zal in april 2010 afronden met het opleveren van een viertal wetenschappelijke artikelen en een internationale hands-on workshop. Het project A21 is nu al succesvol in agendering van klimaatadaptatie vanuit het kansenperspectief richting de land- en tuinbouwsector, mede onderbouwd met KvR expertise. Het projectteam wil na afloop van het BSIK project een aantal praktijk adaptatie pilots opstarten op basis van de uitkomsten.
Hotspot Zuidplaspolder (A14) is in januari 2009 afgerond met een succesvolle eindbijeenkomst. Nergens in Nederland is tot nu toe het klimaat zo uitdrukkelijk in de planvorming meegenomen. De hotspotbenadering heeft dus laten zien dat het een uitstekende methode is om klimaatbestendigheid in de planvorming een belangrijke plek te geven. Minister Cramer zegde medio 2009 24 miljoen euro toe voor het in de praktijk brengen van innovatieve oplossingen voor bouwen in de Zuidplaspolder, die in samenwerking met Klimaat voor Ruimte tot stand zijn gebracht. Ook hotspot Groningen (A18) is eind 2009 afgerond met een drukbezochte en succesvolle slotbijeenkomst in het provinciehuis in Groningen. In het eindrapport staan aanbevelingen voor de provincie Groningen op het gebied van energie, natuur, landbouw en watervoorziening.
Achtergrond
-
Hoe kunnen we een afweging maken tussen enerzijds de kosten van vroegtijdige uitvoering van adaptatie maatregelen, en anderzijds de onzekerheden in klimaatvoorspellingen en de daarmee verbonden effecten?
-
Hoe kan de veiligheid van onze infrastructuur worden beschermd?
-
Welke aanpassingen zijn nodig en mogelijk in de landbouw, natuur- en waterbeheer?
-
In hoeverre gaan (her-)verzekeraars met klimaatverandering rekening houden, en wat stelt de overheid daar tegen over?
Adaptatiestrategieën worden ontwikkeld op verschillende schalen: internationaal (grensoverschrijdend), nationaal en regionaal. De ontwikkelde strategieën zullen op hun robuustheid worden geëvalueerd onder aanname van verschillende klimaatscenario’s, die binnen het thema klimaatscenario’s worden gegenereerd. De vergelijkende analyse tussen verschillende (intersectorale) adaptatiestrategieën zal worden gemaakt in het thema Integratie.
Adaptatie Projecten
-
A01 - Biodiversiteit in een veranderende wereld: voorspellingen van vegetatiedynamiek
-
A02 - Adaptatie van de Ecologische Hoofd Structuur (EHS)
-
A06 - Klimaat gerelateerde veranderingen van het NCP-ecosysteem en consequenties voor toekomstige ruimtelijke planning
-
A07 - Aanpassing aan weersextremen in grensoverschrijdende stroomgebieden
-
A08 - Gevolgen van klimaatverandering voor de transportsector
-
A09 - Financiële arrangementen voor rampschade bij klimaatverandering
-
A10a - Definitiestudie Hotspots
-
A10b - Proeftuinen project (Hotspots)
-
A11 - Routeplanner 2010-2050
-
A12 - Definitiestudie Landbouw
-
A13 - Aandacht voor Veiligheid: definitiefase
-
A14 - Hotspot Zuidplaspolder
-
A16 - Hotspot Tilburg
-
A17 - Dialoogproject Klimaat in de stad
-
A18 - Hotspot Groningen
-
A19 - Het bepalen van de adaptatieve capaciteit van de landbouw in Nederland voor de effecten van klimaatverandering onder verschillende markt en beleidscenario’s
-
A20 - Aandacht voor Veiligheid II
-
A21 - Klimaat en Landbouw in Noord-Nederland
-
A22 - Hotspot Rijnenburg
Bekijk het overzicht met projecten voor een gedetailleerde beschrijving en de bijbehorende publicaties.


