Het thema Communicatie is gericht op interactieve informatievoorziening en verspreiding van kennis uit het programma in de richting van stakeholders in de ruimtelijke ordening, de media, het onderwijs en het grote publiek. Daarnaast worden onderwijsprogramma’s ontwikkeld voor scholieren, studenten en promovendi over klimaatverandering en aanpassing aan de effecten daarvan.

Resultaten Communicatieprojecten tot nu toe

PCCC klimaatportaal - COM03 
Dit webportaal fungeert als digitale toegang van de Nederlandse kennis-instituten waar op een geïntegreerde wijze actuele kennis over het klimaat, klimaatverandering, aanpassingsmogelijkheden en mitigatie 
ter beschikking staat voor beleidsmakers, bedrijfsleven, belangen-groepen, media en publiek. De site speelt actief in op actuele ontwikkelingen zoals nieuwe wetenschappelijke inzichten, belangrijke conferenties of doorbraken in het beleid. Lees verder. 

Netwerkproject voor organiseren van dialoog - COM04
Het project is een belangrijk component voor het bereiken van de communicatie en kennisdissiminatiedoelen. Het project beoogt regionale overheden en het bedrijfsleven interactief nader te betrekken bij het Klimaat voor Ruimte onderzoek, door dialoog en participatieve vraagarticulatie. Bekijk de publicaties en verslagen van diverse bijeenkomsten, bijvoorbeeld het 2007 Symposium Hot
Places - Cool Spaces. 

De Natuurkalender - COM06
Dit onderzoekproject betreft een nationaal educatief en wetenschappelijk waarnemingsprogramma, dat zich richt op het in kaart brengen van de effecten van klimaatverandering op de jaarlijks terugkerende verschijn-selen in de natuur. Voorbeelden daarvan zijn het moment van bloei, bladontplooiing en bladval bij planten, maar ook de start van vogeltrek en het verschijnen van vlinders en andere insecten. Zie eindrapport en
Lees verder

Zomerschool klimaat en de hydrologische cyclus - COM07
Deze zomerschool (climate and the hydrological cycle), gegeven in 2005, sloeg een brug tussen disciplines uit de klimaatwetenschap, aardwetenschappen, hydrologie en waterbeheer, waarbij landgebruik en het klimaatvraagstuk de belangrijkste integrerende variabelen waren. Het bijbehorende boek Climate and the hydrological cycle wordt 
nog steeds gebruikt in het onderwijs als naslagwerk voor
PhD-studenten en professionals (wordt in het Chinees vertaald).

Delta's in tijden van klimaatverandering - COM11
In deze studie zijn de mogelijkheden voor systeembenaderingen in delta’s over de hele wereld bekeken en is een aantal strategieën voor systeembenadering onderscheiden. De DELTAS site (offline) gaf toegang tot de verzamelde informatie. De tool maakt vervolgens rangschikking van delta’s voor verschillende varianten van systeembenadering mogelijk. Met het systeem zijn de vijfentwintig meest kansrijke delta’s geselecteerd. Lees verder.

PhD Onderwijs - COM12
Drie internationale summer schools werden georganiseerd voor promovendi, i.s.m. SENSE: S310: "Understanding global environmental change", gericht op natuurwetenschappelijke PhD's; S460: "Earth System Governance", gericht op sociaalwetenschappelijke PhD's, en S340: "Integrated Assessment of Global Environmental Change",waar werd geoefend met het maken van een "Integrated Assessment". 

Adaptatiescan voor lokale overheden - COM15
COM15 heeft de effecten van klimaatverandering en mogelijke maatregelen op lokale schaal in een online database beschikbaar gemaakt. Met deze adaptatiescan kunnen beleidsmakers inzichtelijk maken welke adaptatiemaatregelen er lokaal nodig zijn en waar kansen voor meekoppeling liggen. De adaptatiescan heeft dus een belangrijke
agenderende functie. Het project heeft methodische afstemming met
o.a. COM21 (Klimaatschetsboeken). Zie website adaptatiescan
contact | publicaties | factsheet

Animatiefilms Klimaatbuffers - COM20
Bestaande oplossingen tegen de voorspelde klimaatverandering voldoen niet meer. Natuurlijke klimaatbuffers zouden een oplossing kunnen bieden. Om het begrip "Klimaatbuffers" inzichtelijk te maken voor een breed publiek, hebben studenten animatiefilmpjes gemaakt rond het thema "klimaatspons". Dat ging in wedstrijdverband, en de winnende filmpjes gingen in première in de Vroege Vogels uitzending van 20 mei 2008. Lees meer.

Klimaateffectschetsboeken - COM21
Een zevental provincies heeft in samenwerking met Klimaat voor Ruimte gewerkt aan het maken van klimaatschetsboeken. Ze bevatten kaarten voor neerslag, temperatuur, zonneschijn en wind in stedelijk-, landbouw- en natuurgebied van de desbetreffende provincie. De kaarten laten zien dat Nederland te maken krijgt met wateroverlast, watertekorten, zeespiegelstijging en verziting en afname van biodiversiteit door klimaatverandering. Lees verder.
contact | publicaties | factsheet

Definitiestudie Hitte in de Stad - COM22
De stijging van de temperatuur in Nederland leidt tijdens hittegolven tot gezondheidsproblemen en verlies aan wooncomfort. Deze definitiestudie heeft onderzoeksvragen geformuleerd en een projectteam samengesteld voor het onderwerp Heat in the City. De resultaten zijn gebundeld in het rapport Heat in the City. Hierin komen kennis (-leemtes) en adaptatie en mitigatie opties omtrent het Urban Heat Island effect in Nederlandse steden aan bod. Zie ook COM29.
contact | publicaties | factsheet

Definitiestudie Waterrobuust Bouwen - COM23
Het project Waterrobuust bouwen geeft in het boek ‘Waterrobuust bouwen, de kracht van duurzaamheid in een kwetsbaar ontwerp’ een overzicht van mogelijke maatregelen om gevolgen van klimaatverandering te combineren met een immense bouwopgave. Tevens biedt het een Drietraps benadering voor Waterrobuust bouwen. Door de bouwwereld te betrekken bij het project heeft het project de sector aangespoord om met adaptatie aan de slag te gaan. Zie boek.
contact | publicaties | factsheet

De Matrix - COM24
In COM24 is een kleine, interdisciplinaire verkenningsgroep (miniatuur denktank) aangesteld om integrale perspectieven te ontwikkelen over
de effecten van klimaatverandering. Vier wetenschappelijke domeinen zijn vertegenwoordigd door ‘intendanten’ die een ‘geloofsbrief’ schreven over hun domein. Op basis daarvan zijn vijf kwesties geïdentificeerd en bediscussieerd met +- 45 experts. Dit leidde tot 5 korte krantenartikelen en perspectief voor vervolg. Lees meer of download het eindrapport.
contact | publicaties | synthese rapport

Definitiestudie het Benedenrivierengebied in tijden van
klimaatverandering - COM25
Deze definitiestudie heeft een onderzoeksverkenning gedaan voor het zuidelijke gedeelte van het Benedenrivierengebied. Er zijn kennisvragen verzameld op het gebied van waterbeheer, planologie, economie, landschap en natuur. Tevens is er een samenwerkingsverband georga-niseerd allerlei belanghebbende organisaties en onderzoeksinstituten. Binnen Kennis voor Klimaat is er vervolg gegeven aan COM25.
contact | publicaties | eindrapport 

Definitiestudie afwegingskader Ruimte & Klimaat
fase 1 - COM26
Als gevolg van het ingezette beleid door de overheden in het ARK programma willen overheden ruimtelijke plannen kunnen toetsen op klimaatbestendigheid. Daarvoor is een afwegingskader nodig. In deze definitiestudie (zie ook COM31, fase 2) zijn de belangrijkste aspecten voor een afwegingskader in beeld gebracht (economie, leefklimaat, veiligheid en biodiversiteit). Het eindrapport is beschikbaar.
contact | publicaties | factsheet

Van schetsboek naar klimaateffectatlas - COM27
Dit project heeft voor alle provincies geresulteerd in een gemeenschappelijke kennisbasis op het gebied van klimaatverandering en de effecten daarvan op verschillende sectoren. Dit vervolgproject op COM21 richtte zich op het vergroten van de inzetbaarheid van de schetsboekinformatie binnen plan- en beleidsprocessen. Hierbij is ook
de geodatabase met klimatologische gegevens uitgebreid. Lees meer.
contact | publicaties | brochure

Climate in the urban environment - COM29
In COM29 zijn twee veelgebruikte modellen voor het stadsklimaat onderzocht voor de Nederlandse situatie. Er zijn weinig bestaande datasets. Daarom is er een meetstrategie ontwikkeld om nieuwe en bestaande (amateurmeteorologen) metingen te kunnen gebruiken. Voorlopige resultaten laten zien dat het Urban Heat Island effect uiteenloopt van 3 tot 10°C en dat 7 van de 20 steden +- 7 dagen per jaar een duidelijk verhoogde warmtestress ervaren. Lees meer, download het syntheserapport en zie ook Hotspot Rotterdam.
contact | publicaties | factsheet

Structuurvisies - COM30
COM30 richt zich op de planningpraktijk op regionaal niveau, door in te spelen op lopende processen. Reeds beschikbare resultaten van KvR onderzoek, zoals de klimaatatlassen en adviezen van experts, zijn meegenomen in het planMER proces van de structuurvisies van Zuid-Holland en Overijssel. Op deze manier worden strategische documenten klimaatbestendig. De bevindingen van het project zijn gebundeld in een handreiking voor de MER commissie. Lees meer of het eindrapport.
contact | publicaties | artikel

Def.studie Afwegingskader Ruimte & Klimaat fase 2 - COM31
Als gevolg van het ingezette beleid door de overheden in het ARK programma willen overheden ruimtelijke plannen kunnen toetsen op klimaatbestendigheid. Daarvoor is een afwegingskader nodig. In dit project is praktische ervaring opgedaan met het toepassen van zo’n afwegingskader. Naast de definitiestudie is er een nationaal en regionaal afwegingskader en zijn er een tweetal case studies opgeleverd: Klimaatbestendig WaalWeelde en Klimaatbestendige Stadshavens.
contact | publicaties | eindrapport deelstudie vijf

Hotspot Veenkoloniën - KvR COM32
Het doel was om beschikbare (KvR-)kennis te projecteren op de Veen-koloniën. Er zijn diverse wetenschappelijke verkenningen uitgevoerd (o.a. energietransitie, bodemverbetering en CO2 vastlegging). Ook is er gekeken naar de eventuele afwezigheid van IJsselmeerwater tijdens droge zomers. De opgedane inzichten zijn gekoppeld aan de drijfveren van mensen in het gebied om zo een lokale strategie te vormen (getiteld Venergiek) om de regio klimaatbestendig te maken. Lees verder.
contact | publicaties | website

Hotspot Oude Vaart en Reest - KvR COM33 In deze hotspot stond communicatie over effecten van klimaat verandering en mogelijke adaptatiemaatregelen centraal. Het doel was om kennis over klimaateffecten op waterhuishouding, landbouw en natuur uit te wisselen tussen wetenschap en praktijk. Het project richtte zich op het stroomgebied van de Oude Vaart en het stroomgebied van de Reest. Met de resultaten van deze sessies zijn adaptatiestrategieën voor beekdalen ontwikkeld. Bekijk een filmpje op Youtube. contact | publicaties | website

Adaptatie openbare ruimte aan klimaatverandering - COM34
Algemeen doel van COM34 was om via CROW meer dan alleen de koplopergemeenten informatie te verschaffen over klimaatadaptatie. COM34 was actief bij het deelnemen aan, organiseren van en geven van inbreng op bijeenkomsten. Tevens is er een CROW publicatie ontwikkeld met de titel “Adaptatie openbare ruimte aan klimaatverandering”. Veel gemeenten zijn bereikt doordat de publicatie is verstuurd naar alle CROW abonnementhouders. Zie de website voor de leidraad.
contact | publicaties | samenvatting

Wegen naar klimaatbestendig Nederland - COM35
Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) stelt op verzoek van het ministerie van VROM strategieën op om Nederland klimaatbestendig te maken. KvR en KvK leveren daarvoor reeds ontwikkelde kennis aan. COM35 levert in totaal acht bouwstenen aan: Klimaateffecten, Hoofdwatersysteem incl. kust, Klimaatbestendig landelijk gebied, Klimaatbestendig stedelijk gebied, Bestuurlijke opgave, Gezondheid, Analyse ruimtelijk systeem en Netwerken en energie.
contact | publicaties | PBL Rapport: Delta in Beweging

Stand van zaken 2009

In tegenstelling tot de andere thema´s zijn de projecten binnen dit thema minder wetenschappelijk ingestoken en meer gericht op de doorwerking van kennis uit het Klimaat voor Ruimte programma naar de praktijk van de ruimtelijke ordening en inrichting van stedelijke en landelijke gebieden. De samenwerking tussen wetenschap en praktijk staat binnen het communicatiethema centraal, naast de potentiële invloed op beleid en het communiceren van wetenschappelijke resultaten naar de maatschappij. Een mooi resultaat in 2009 is het PCCC (ondersteund door COM03): zij heeft dit jaar tijdens de Europese Meteorologenconferentie in Toulouse de EMS Outreach & Communication Award ontvangen voor het slaan van een effectieve brug tussen wetenschap en samenleving.

Het CROW is in 2009 binnen het communicatiethema gestart met het project "Leidraad adaptatie openbare ruimte aan klimaatverandering" (project COM34). Doel van dit project is het agenderen van het onderwerp adaptatie bij gemeenten en het opleveren van een leidraad waarmee gemeenten geprikkeld worden met adaptatie aan de slag te gaan. Hiervoor is al 1 van 4 regionale bijeenkomsten georganiseerd in 2009. De leidraad wordt begin maart 2010 verwacht. Projecten COM22 (Hitte in de Stad) en COM23 (Waterrobuust bouwen) zijn in 2009 succesvol afgerond. Beide projecten hebben hun onderwerp van onderzoek eindresultaten gepubliceerd die in de praktijk veelvuldig gebruikt worden (KvR rapport Heat in the City en boek Waterrobuust bouwen).
Netwerkproject COM04 neemt nog steeds een centrale plaats in het thema in. Omdat de oorspronkelijke mijlpalen al behaald zijn heeft COM04 zich nieuwe doelen gesteld die ruimschoots gehaald zijn. De nieuwe acties komen voort uit de dynamiek van het KvR-programma en worden ondersteund door de communicatieadviesgroep. In 2009 is onder andere gewerkt aan een behoefte onderzoek onder stakeholders van KvR, een HBO minor en aan de leidraad van eerdergenoemd project COM34 (CROW). Daarnaast is door de medewerkers van COM04 hard gewerkt aan het succesvolle programma in het Holland Climate House tijdens de COP15 in Kopenhagen. Voor 2010 staat de organisatie van de internationale conferentie Delta‟s in times of climate change op het programma.

Project COM05 heeft dit jaar gewerkt aan het ontwerp en het overzetten van de websites van KvR en KvK naar de gezamenlijke website. Door project COM12 (Phd onderwijs) is wederom een succesvolle Summer school georganiseerd. Dit is de laatste Summer school binnen de looptijd, maar het project zal zeker een vervolg krijgen binnen SENSE. Binnen project de Matrix (COM24) hebben de intendanten (klimaatwetenschappen, economie, ruimtelijke planning en sociale wetenschappen) elk een essay geschreven over de raakvlakken tussen hun wetenschapsdomein en het klimaatvraagstuk. Deze "geloofsbrieven" vergelijkend kwamen een viertal hete hangijzers in beeld die de thema‟s zijn geworden van vier debatten. Alle vier zijn bepalend voor mogelijke handelingsperspectieven op allerlei schaal- en bestuursniveaus.

Op basis van de resultaten van meteorologieproject COM29 is in combinatie met KvK en andere partners een meetstrategie ontwikkeld om het UHI effect in beeld te brengen. Hierbij worden remote sensing technieken (satellietbeelden en thermografische beelden) gekoppeld aan metingen op grondniveau (vast meetnet met automatische meteostations en mobiele metingen). In de zomer van 2009 zijn de eerste mobiele metingen met een bakfiets gedaan in Rotterdam, het vaste meetnet is vanaf augustus 2009 in bedrijf. De resultaten zullen worden gebruikt voor het vaststellen van heat stress. Het project heeft er tevens aan bijgedragen dat het onderwerp stadsklimaat een vast onderdeel is geworden in de reguliere cursussen (BSc en MSc) van Wageningen Universiteit. In project COM30 is meegeschreven aan planMER‟s voor Zuid-Holland en Overijssel. Het project levert in 2010 een handreiking klimaatbestendigheid voor de commissie MER.

Het project de Klimaateffectatlas (COM27), voortgekomen uit de klimaatschetsboeken, is in december 2009 succesvol afgerond met het symposium “De Klimaateffectatlas”. Tijdens het symposium (100+ deelnemers) werd het geoportaal officieel gelanceerd en de bijbehorende brochure aangeboden aan gedeputeerde Klip-Martin (provincie Drenthe). COM32 (Veenkoloniën) en COM33 (Beekdalen Drenthe) staan begin 2010 aan de startlijn.

Achtergrond

De doelstellingen van de communicatie zijn:

• Bevorderen dat partijen met een rol in de ruimtelijke ordening goed geïnformeerd zijn over wetenschappelijke resultaten ten aanzien van klimaatverandering, en zich bewust zijn van hun rol in het beperken van en omgaan met klimaatverandering.
• Bevorderen dat wetenschappers in het klimaatdomein goed geïnformeerd zijn over wat er speelt in het beleid voor ruimtelijke ordening en in de ruimtelijke ordeningspraktijk.
• Het algemene publiek zodanig informeren over klimaatverandering dat meer maatschappelijke visie op klimaatgerelateerd beleid ontstaat
• Het versterken van onderwijs op het terrein van klimaat en ruimtelijke ordening en
• Het verbeteren van dialoogprocessen.

Alle Communicatie Projecten op een rij (projecten en publicaties)

• COM01 - Databeheer BSIK-KvR Projecten
• COM02 - Omgevingsanalyse klimaatcommunicatie
• COM03 - Platform Communication on Climate Change (PCCC)
• COM04 - Netwerkproject voor het organiseren van dialoog en het in praktijk brengen van klimaatonderzoek
• COM05 - Klimaat voor Ruimte Website
• COM06 - De Natuurkalender
• COM07 - Zomerschoolklimaat en de hydrologische cyclus
• COM08 - Net 5 Nationale Klimaatenquête
• COM09 - Nul-nummer Change Magazine
• COM11 - Delta's in tijden van klimaatverandering
• COM12 - PhD Onderwijs
• COM13 - Check it out! tools voor een duurzame wereld
• COM15 - Adaptatiescan voor lokale overheden
• COM18 - Kennisdoorwerking
• COM19 - MSc Klimaat
• COM20 - Animatiefilms over klimaatbuffers
• COM21 - Klimaateffectschetsboeken
• COM22 - Definitiestudie Hitte in de stad
• COM23 - Waterrobuust bouwen
• COM24 - De Matrix
• COM25 - Definitiestudie De Biesbosch in tijden van klimaatverandering
• COM26 - Definitiestudie Afwegingskader Ruimte en Klimaat
• COM28 - Klimaatdata
• COM29 - Klimaat in de stedelijke omgeving
• COM30 - PlanMERS, structuurvisies en kennis uit het programma Klimaat voor Ruimte
• COM31 - Definitiestudie Afwegingskader Ruimte & Klimaat fase 2

Andere resultaten

• de diverse bijeenkomsten die hebben plaatsgehad, vaak als onderdeel van het COM04 netwerkproject
• activiteiten op het gebied van onderwijs
• deze website
• diverse media-instrumenten:
  • persberichten
  • nieuwsbrieven
  • KvR Brochures
  • Klimaat magazines en Specials
  • de aandacht voor een project van Klimaat voor Ruimte in de media